از غسل و ديگرى بدل از وضو ، و اگر آبى داشت كه فقط براى خصوص يكى از آن دو ( غسل ، وضو ) قابل استفاده است . بايد در همان مصرف نموده و بدل از ديگرى تيمم كند و اما اگر آبى داشته باشد كه فقط براى يكى از آنها كفايت مىكند ولى مصرف آن براى هر يك از آنها ممكن است . بنابر احتياط واجب - بلكه خالى از وجه نيست - بايد در غسل مصرف نموده و بدل از وضو تيمم نمايد و ( اما ) در حدث جنابت يك تيمم كفايت مىكند . ( 1 ) مسألهء 4 - اگر چند سبب مختلف حدث اكبر جمع شود ، كفايت يك تيمم از همه آنها مورد اشكال است ، پس احتياط واجب آنست كه براى هر يك از آنها يك تيمم نمايد بنابراين اگر مثلا هم غسل جنابت و هم غسل مس ميت به گردنش باشد بايد دو تيمم كند . ( 2 ) مسألهء 5 - تيمم بدل از وضو به وسيله حدث اصغر و اكبر باطل مىشود . كما اينكه تيمم بدل از غسل به وسيله موجبات غسل باطل مىشود . و آيا تيمم بدل از غسل بوسيله مبطلات وضو باطل مىشود كه به حالت قبل از تيمم برگردد ؟ بنابراين جنبى كه تيمم كرده در صورتى كه حدث اصغر از او سر زند بايد تيمم را اعاده كند ، و زن حائض مثلا اگر حدثى از او سر زند تيممش باطل مىشود . يا آنكه چنين نيست بلكه حدث اصغر فقط موجب وضو يا تيمم بدل از وضو است تا آنكه آب پيدا كند يا از استعمال آن براى غسل ، متمكن گردد ، كه در اين صورت تيممى كه بدل از غسل است باطل مىشود . ( آيا آن چنان است يا اين چنين ؟ ) دو قول است كه اولى مشهورتر است ، و دومى اقوا است مخصوصا در غير جنب ، بنابراين اگر جنب بعد از تيمم بدل از غسل ، حدثى از او سر زند مانند كسى است كه بعد از غسل ، محدث شود كه فقط احتياج به وضو يا تيمم بدل از وضو دارد و ( همچنين ) زن حائض اگر بعد از تيممش ، محدث شود مانند آنست كه بعد از وضو و غسل حدثى از او سر زده باشد كه فقط تيمم بدل از وضويش باطل مىشود . ولى احتياط مستحب ( در مورد بحث ) آنست كه شخصى كه مىتواند وضو بگيرد بين وضو و تيمم بدل از غسل را جمع نمايد . و كسى كه نمىتواند وضو بگيرد ، در صورتى كه جنب باشد ، يك تيمم به قصد ما فى الذمه - كه مردد است بين اينكه بدل از غسل يا وضو باشد - بنمايد و اما غير جنب ، احتياطا دو تيمم نمايد : يكى بدل از وضو و ديگرى بدل از غسل . ( 3 ) مسألهء 6 - اگر قبل از نماز ، آب پيدا شود و شرعا و عقلا بتواند از آن استفاده كند ، يا عذرش بر طرف شود ، تيممش باطل مىشود و نماز با آن صحيح نيست اگر چه مجددا فاقد آب شود و يا عذرش برگردد . بنابراين واجب است ، مجددا تيمم كند ، بلى اگر زمان داشتن آب يا بر طرف شدن عذر به اندازه گرفتن وضو يا غسل نباشد ، بعيد نيست كه تيمم باطل نشود هر چند احتياط مستحب آنست كه در هر حال مجددا تيمم نمايد . و همچنين اگر پيدا